گذر از انطباق به مسئولیتپذیری؛ بازتعریف کیفیت، حکمرانی و انسان در مسیر موفقیت پایدار
گردهمایی تخصصی «حرکت از ایزو 9001 به ایزو 9004؛ از تضمین کیفیت به سمت موفقیت پایدار» که به همت انجمن مدیریت کیفیت ایران در تاریخ 23 آذر 1404 در سالن امین الضرب اتاق تهران برگزار شد
در جهانی که سازمانها با شتابی بیسابقه در معرض تحولات فناورانه، تغییرات اجتماعی و پیچیدگیهای محیطی قرار گرفتهاند، بازنگری در مفهوم «کیفیت» دیگر یک انتخاب مدیریتی نیست، بلکه ضرورتی راهبردی برای بقا و موفقیت پایدار است. گردهمایی تخصصی «حرکت از ایزو 9001 به ایزو 9004؛ از تضمین کیفیت به سمت موفقیت پایدار» که به همت انجمن مدیریت کیفیت ایران در تاریخ 23 آذر 1404 در سالن امین الضرب اتاق تهران برگزار شد، تلاشی آگاهانه برای عبور از نگاه حداقلی و انطباقمحور به کیفیت و حرکت به سوی درکی جامع، سیستمی و انسانمحور از آن بود.
این گردهمایی، کیفیت را نه صرفاً بهعنوان ویژگی محصول یا نتیجه ممیزی، بلکه بهمثابه یک فلسفه مدیریتی، فرهنگ سازمانی و مسئولیت اجتماعی مورد واکاوی قرار داد. سخنرانان پنل با تکیه بر تجربیات اجرایی، پژوهشی و سیاستگذاری، بر این نکته تأکید داشتند که سازمان باکیفیت، پیشنیاز تولید پایدار محصول باکیفیت است و بدون توجه متوازن به ذینفعان، حکمرانی، آموزش، فناوری و کیفیت زندگی، هیچ نظام مدیریتی با دریافت معتبرترین گواهینامهها نمیتواند آیندهای پایدار برای سازمان رقم بزند.
گردهمایی، بستری برای گفتوگوی بینرشتهای میان متخصصان کیفیت، حکمرانی، فناوری، آموزش و کسبوکار فراهم آورد تا پیوند میان استانداردهای مدیریتی (بهویژه ISO 9001 و ISO 9004)، تحولات انقلاب صنعتی چهارم و پنجم، و مسئولیت انسان در جامعه آینده بازتعریف شود.
مأموریت بر جامعیت مفهوم کیفیت و نقش ذینفعان در همایش تخصصی انجمن مدیریت کیفیت ایران
در همایش تخصصی «حرکت از ایزو 9001 به ایزو 9004؛ از تضمین کیفیت به سمت موفقیت پایدار» که توسط انجمن مدیریت کیفیت ایران برگزار شد، فرزین انتصاریان، رئیس این انجمن با استقبال از حاضران فضای این همایش را نه یک سخنرانی بلکه یک کاوش جمعی برای درک وضعیت کیفیت و استانداردها در ایران و جهان توصیف کرد.
وی در آغاز با طرح پرسش «کیفیت یعنی چه؟» و جمعبندی نظرات حاضران ابعاد مختلف کیفیت را فراتر از محصول برشمرد. به گفته او، کیفیت تنها به «رضایت مشتری» از برآورده شدن نیازها و انتظارات محدود نمیشود، بلکه ابعادی همچون کارایی، بهرهوری، خطای کمتر، قیمت، زمان تحویل، دوام، دسترسی آسان، تمایز، گارانتی، پایداری، خدمات پس از فروش و نوآوری را نیز در بر میگیرد.
انتصاریان سپس با طرح این پرسش کلیدی که «آیا سازمان بیکیفیت میتواند محصول باکیفیت تولید کند؟» بحث را به سطح مدیریت سازمان گسترش داد. با جمعبندی نظرات کارشناسانی چون آقای جابر انصاری نتیجه گرفته شد که یک سازمان بیکیفیت نمیتواند به طور مستمر و پایدار محصول باکیفیت تولید کند و برای این امر نیاز به یک سازمان باکیفیت است.
رئیس انجمن مدیریت کیفیت ایران در تعریف سازمان باکیفیت مأموریت کرد که چنین سازمانی باید بتواند رضایت تمام ذینفعان خود از جمله مشتریان، کارکنان، سهامداران، جامعه و حتی محیطزیست را به صورت متوازن تأمین کند.
وی با اشاره به اینکه گاه «گروگانگیری مشتری» در بازار انحصاری، امکان تولید محصول بدون داشتن سازمان باکیفیت را موقتاً فراهم میکند، این وضعیت را پایدار و مطلوب ندانست.
انتصاریان با اشاره به شکاف زبانی میان مدیران کیفیت و مدیران ارشد سازمانها، «پول» را به عنوان زبان مشترک و ابزار سنجش ارزش معرفی کرد و بر لزوم درک این زبان توسط متخصصان کیفیت برای تأثیرگذاری بیشتر در سازمان مأموریت نمود. از نگاه او مفاهیمی مانند هزینههای کیفیت، ضایعات و قیمت تمامشده، همه به این حوزه مرتبط هستند.
در این بخش از همایش با اشاره به تجربه موفق کشور چین در پروژههای عظیم زیرساختی بر لزوم نهادینه شدن کیفیت به عنوان یک فرهنگ و رفتار حرفهای در تمام سطوح سازمان مأموریت شد. سخنرانان اتفاق نظر داشتند که کیفیت باید در «خون پرسنل جاری شود» و تنها در این صورت است که سازمان میتواند به بقا، توسعه و خلق ارزش پایدار نائل آید.
این بخش از همایش جلسه با جمعبندی بر این نکته به پایان رسید که کیفیت یک مفهوم فراگیر و استراتژیک است که تحقق آن مستلزم نگاه سیستماتیک به کل سازمان و ایجاد تعادل میان خواستههای تمام گروههای ذینفع است.
لزوم حرکت به سمت سیستمهای مدیریتی جامع و پویا
اما در ادامه گردهمایی تخصصی «حرکت از ایزو 9001 به ایزو 9004» فرزین انتصاریان، رئیس این انجمن با اشاره به صحبتهای یکی از حاضران درباره مفهوم «سیستم»، بر ضرورت درک و استقرار یک سیستم مدیریتی یکپارچه و پویا در سازمانها مأموریت کرد.
سیستم: مجموعهای فراتر از استانداردهای متعارف
انتصاریان در تعریف سیستم آن را «مجموعهای از فرآیندهای به هم پیوسته با هدفی مشخص» خواند و افزود که در این نگاه، همه افراد از کارکنان تا مدیریت ارشد، جزئی از این سیستم هستند. وی با طرح این پرسش که «معیار این سیستم چیست؟» بحث را به سمت استانداردهای شناختهشدهای مانند ایزو 9001 سوق داد، اما بلافاصله محدودیت آن را برشمرد.
به گفته او تمرکز اصلی استانداردهایی مانند ایزو 9001 بر «انطباق» با یک سری الزامات از پیش تعیینشده است و این سوال مطرح است که آیا این چند صفحه، همه آنچه را که برای یک سازمان باکیفیت نیاز داریم، پوشش میدهد؟
سه ماموریت کلیدی برای یک سیستم مدیریتی جامع
انتصاریان برای ترسیم سیستم ایدهال، سه ماموریت اساسی را برای هر سیستم مدیریتی برشمرد:
1- اثربخشی: انجام کار درست و تحویل محصول / خدمتی مطابق با تمامی نیازها و ویژگیهای تعهد دادهشده به مشتری.
2- کارایی: انجام کار با کمترین هزینه و اتلاف منابع. وی این بخش را نقطه تمرکز مدیریت ارشد و عاملی برای رقابتپذیری دانست و اشاره کرد که استانداردهایی مانند ایزو 9001 کمتر به این مقوله میپردازند.
3- پویایی (نوآوری): توانایی سازمان برای تطبیق با تغییرات، حرکت به جلو و غرق نشدن در روشهای گذشته. این عامل، کلید ماندگاری و رشد در محیطهای پرتحول کسبوکار است.
ضرورت خروج از چارچوبهای صرفاً انطباقی
انتصاریان در جمعبندی این بخش از مباحثه، رویکردهای مدیریتی مانند «لین» (Lean) و «شش سیگما» (Six Sigma) را نمونههایی دانست که به دنبال تلفیق اثربخشی و کارایی هستند. سخنان وی بر این نکته مأموریت داشت که سازمانهای پیشرو باید به سمت سیستمهای مدیریتی حرکت کنند که علاوه بر تضمین کیفیت و انطباق، بهصورت یکپارچه به بهرهوری (کارایی) و توانایی نوآوری و تطبیق (پویایی) نیز بپردازند.
این دیدگاه فراتر از دریافت گواهینامههای کیفیت متعارف است و سیستمی زنده، کارا و آیندهنگر را به عنوان زیرساخت ضروری برای خلق ارزش پایدار و رقابت در سطح ملی و بینالمللی معرفی میکند.
گذار به «جامعه 5.0»؛ ضرورتی اجتنابناپذیر برای بقای انسان در عصر فناوری
در بخش سوم گردهمایی تخصصی یادشده فرزین انتصاریان، رئیس این انجمن، با تحلیل پیامدهای انقلاب صنعتی چهارم بر لزوم برنامهریزی برای گذار به مرحلهای فراتر با عنوان «جامعه 5.0» مأموریت کرد.
انقلاب چهارم: کاهش هزینهها و حذف مشاغل
انتصاریان با اشاره به گسترش سریع فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، بینایی ماشین، خودروهای خودران و چتباتها، بزرگترین اثر این انقلاب را «کاهش شدید هزینهها» دانست. وی هشدار داد این روند به طور اجتنابناپذیری به جایگزینی رباتها با انسان در بسیاری از مشاغل، از خدمات مشتری تا تحقیق و توسعه، منجر خواهد شد. به گفته او این تغییرات آنقدر سریع و عمیق است که مرزهای جغرافیایی و حتی زبانی را درنوردیده و جامعه جهانی بیسابقهای خلق کرده است.
هشدار و راهحل: حرکت به سمت «جامعه 5.0»
رئیس انجمن مدیریت کیفیت ایران با طرح این پرسش حیاتی که «آیا انسان دارد با دست خود گور خود را میکند؟»، جامعه جهانی را به سوی اندیشهای فراتر از فناوریمحوری سوق داد. وی «جامعه 5.0» (Society 5.0) را به عنوان طرحی کلیدی معرفی کرد که نخستین بار توسط شینزو آبه، نخستوزیر سابق ژاپن، مطرح شد. هدف غایی این طرح، ایجاد یک «جامعه هوشمند انسانمحور» است که در آن فناوریهای پیشرفته نه در تقابل با انسان، بلکه در خدمت رفع چالشهای اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی قرار میگیرند.
دو ستون اصلی گذار: آموزش و کیفیت زندگی
انتصاریان دو محور اصلی برای تحقق این جامعه نوین را برشمرد:
- تحول بنیادین در آموزش: نظام آموزشی باید از پایه تا دانشگاه، از حفظمحوری به سمت بازارمحوری و پرورش «کارگر ماهر» و «فرد متعهد» تغییر کند. این آموزش تنها منحصر به فرد نیست، بلکه خانواده و به ویژه محیط کار را نیز به عنوان کانونهای اصلی تربیت اخلاقی و فرهنگ سازمانی در بر میگیرد.
- توسعه مفهوم کیفیت: مفهوم کیفیت باید از محدوده محصول و سازمان فراتر رفته و «کیفیت زندگی» را در سه سطح فردی، خانوادگی و شغلی تعریف و دنبال کند.
وجدان کیفیت، سنگ بنای جامعه آینده
انتصاریان در پایان این بخش از همایش، کلید تحقق این آرمان را در نهادینه شدن «وجدان کیفیت» در تمام سطوح جامعه دانست. وجدانی که در آن هر فرد، از مالک کسبوکار تا کارگر، از بد بودن محصول یا خدمت خود صادقانه «ناراحت» شود. وی با انتقاد از برخی سیستمهای مدیریتی بیروح امروزی که در آنها ممکن است مدیر یک سازمان بیکیفیت تنها با جابجایی شغلی مواجه شود، مأموریت کرد که در «جامعه 5.0»، اخلاق و مسئولیتپذیری انسان در مرکز همه چیز قرار دارد و فناوری، ابزاری در خدمت این هدف متعالی خواهد بود.
این دیدگاه، افق جدیدی را پیش روی مدیران و متخصصان کیفیت قرار میدهد و نقش آنان را از بهبوددهنده فرآیندهای داخلی، به معماران کیفیت زندگی در جامعهای هوشمند و اخلاقمدار ارتقا میبخشد.
گذار از کیفیت ۴.۰ محصولمحور به کیفیت ۵.۰ انسانمحور
در بخش پایانی از همایش تخصصی «حرکت از ایزو 9001 به ایزو 9004؛ از تضمین کیفیت به سمت موفقیت پایدار»، فرزین انتصاریان، رئیس انجمن مدیریت کیفیت ایران با تشریح الزامات عصر جدید بر ضرورت تحول در دو محور «آموزش» و «کیفیت» و حرکت به سمت مفهوم «کیفیت ۵.۰» مأموریت کرد.
بستر فناورانه تحول: از زیرنویس هوشمند تا دوبله خودکار
انتصاریان در آغاز با اشاره به استفاده از هوش مصنوعی برای زیرنویس فیلمهای این جلسه، پیشرفتهای حیرتانگیز حوزه فناوری زبان را یادآور شد. وی توضیح داد: «امکان ترجمه، دوبله با صداهای مختلف و حتی ساخت آواتارهای دیجیتال برای سخنرانی، دیگر یک آرزو نیست. این فناوریها ظرفیت آموزش و ارتباط را متحول کردهاند».
از «جامعه صنعتی ۴» به «جامعه ۵»: تحول در دو رکن اصلی
رئیس انجمن مدیریت کیفیت ایران با ترسیم مسیر پیش رو، خاطرنشان کرد که برای عبور از «جامعه صنعتی ۴» (محصول انقلاب صنعتی چهارم) و رسیدن به «جامعه ۵» (جامعه هوشمند انسانمحور)، باید دو محور کاملاً دگرگون شود:
۱. تحول در آموزش: از آموزش ۴.۰ تا آموزش ۵.۰
* آموزش ۴.۰: تمرکز بر دانشمحوری و بهکارگیری تکنولوژی در فرآیند آموزش (مانند شبیهسازها).
* آموزش ۵.۰: تمرکز بر تربیت انسانمحور و پرورش ابعاد اخلاقی، فرهنگی و مسئولیتپذیری اجتماعی برای زندگی و کار در یک جامعه پیچیده.
۲. تحول در کیفیت: از “کیفیت ۴.۰” تا “کیفیت ۵.۰”
* کیفیت ۴.۰: کیفیتی محصولمحور است که حول محور رضایت مشتری و کاهش عیب میچرخد و از فناوریهایی مانند هوش مصنوعی برای بازرسی استفاده میکند.
* کیفیت ۵.۰: کیفیتی سازمانمحور و انسانمحور است. در این نگاه کیفیت تنها مربوط به محصول نهایی نیست، بلکه به چگونگی مدیریت کل سازمان، تأثیر آن بر جامعه، محیطزیست و نقش آن در ارتقای کیفیت زندگی ذینفعان مربوط میشود.
ایزو ۹۰۰۴: نقشه راه برای دستیابی به کیفیت ۵.۰ و موفقیت پایدار
انتصاریان با اشاره به غفلت از استاندارد ایزو ۹۰۰۴، آن را چارچوبی کلیدی برای هدایت سازمانها به سمت «کیفیت ۵.۰» دانست. وی توضیح داد: «ایزو ۹۰۰۱ بیشتر بر انطباق و اطمینان از کیفیت محصول متمرکز است. اما ایزو ۹۰۰۴ یک راهنمای بلندمدت است که به سازمان کمک میکند تا در یک محیط پیچیده و پویا، با تمرکز بر مدیریت یکپارچه و توجه به همه ذینفعان، به موفقیت پایدار دست یابد». به گفته او این استاندارد دقیقاً همان ابزار مورد نیاز برای تحقق ابعاد سازمانی «کیفیت ۵.۰» است.
جمعبندی: ضرورت تغییر نگرش مدیران و صاحبان کسبوکار
رئیس انجمن مدیریت کیفیت ایران در پایان این همایش با جمعبندی مباحث مطرح شده از ابتدای نشست نتیجه گرفت که دستیابی به «سازمان باکیفیت» در عصر جدید مستلزم داشتن «صاحب باکیفیت» و «مدیر باکیفیت» است. افرادی که با دیدی کلنگر نسبت به تداوم و تاثیرات بلندمدت سازمان خود بر جامعه احساس مسئولیت میکنند. به گفته او استاندارد ایزو ۹۰۰۴ میتواند نقشه راه این تحول نگرشی و عملیاتی را ارائه دهد.
رئیس انجمن ترویج کسبوکارهای خانوادگی:
رمز ماندگاری بنگاههای خانوادگی «سیستم باز، شفاف و مشارکتی» است
رئیس انجمن ترویج کسبوکارهای خانوادگی در سخنانی با اشاره به تجربه چند دهه مدیریت در یکی از بنگاههای خانوادگی، بر لزوم پایبندی به استانداردهای فرآیندی و استقرار نظامهای مشارکتی و شفاف برای پویایی و ماندگاری کسبوکارهای خانوادگی تأکید کرد.
به گزارش روابطعمومی انجمن مدیریتکیفیت ایران، سعید جابرانصاری در همایش تخصصی «حرکت از ایزو 9001 به ایزو 9004؛ از تضمین کیفیت به سمت موفقیت پایدار» گفت: از سال ۷۵ با مطالعه کتابی در حوزه TQM و ین جیرینگ وارد مباحث بهبود شدم، سالها قبل از ورود رسمی ایزو ۱۰۰۰ به بحث فرآیندها. از ابتدای مدیریتعامل در سال 1375 اولین پروژهای که تعریف کردم، «بهینهسازی تلفیقی» بود که ترکیبی از چند ابزار مدیریتی را شامل میشد.
وی با اشاره به استقرار زودهنگام ایزو ۹۰۰۱ در صنایع فلزی و همکاری با چهرههایی مانند آقای نجفیمنش، تصریح کرد: این آغازی برای علاقهمندی ما به حوزه استانداردها بود و اکنون نزدیک به سیسال است که انطباق با استانداردهای بینالمللی و ملی را به عنوان حداقلهای کسبوکار حفظ کردهایم.
رئیس انجمن ترویج کسبوکارهای خانوادگی با اشاره به اقدامات انجامشده برای افزایش کارایی و اثربخشی، گفت: وقتی مدیریت را تحویل گرفتم، در دو ماه گذشته حدود ۸۰۰ تصمیم در کارتابل مدیرعامل قبلی ثبت شده بود. من این رقم را به ۸۰ تصمیم تقلیل دادم و با بازنگری فرآیندها و مشاورهگیری، به مرور کارایی را افزایش دادیم.
جابرانصاری حفظ پویایی سازمان را از طریق مدیریت استراتژیک و نگاه سیستمی ممکن دانست و افزود: با تدوین برنامههای رولینگ و پایش مستمر محیط درونی و بیرونی، تلاش کردیم از نقاط قوت و فرصتها بهره ببریم و پویایی مجموعه را حفظ کنیم.
وی در ادامه سخنانش، فرمول موفقیت خود را «سیستم باز، شفاف و مشارکتی» عنوان کرد و توضیح داد: ما اطلاعات مالی را در دسترس مدیران قرار دادیم، زیرا بدون اطلاعات، قضاوت درست ممکن نیست. با تشکیل ستادهای معین و کمیتههای مشارکتی، تصمیمگیریها را چندوجهی کردیم و از مشارکت اعضا بهره بردیم.
رئیس انجمن ترویج کسبوکارهای خانوادگی با اشاره به توسعه سیستمهای نرمافزاری داخلی و سپس استقرار سیستم ERP گفت: 10 سال بعد از استقرار سیستمهای اولیه، سیستم MAS را با فاکسپرو نوشتیم و ده سال پس از آن نیز ERP را راهاندازی کردیم. هرچه کنترلها قویتر و شفافیت بیشتر باشد، امکان تفویض اختیار و مشارکت مدیران بیشتر میشود.
جابرانصاری در پایان یادآور شد: با حفظ چارچوبها و ارزشها، و با تکیه بر سیستم باز، شفاف و مشارکتی، میتوانیم زمینه ماندگاری و رشد کسبوکارهای خانوادگی را فراهم کنیم. این مسیری است که ما پیمودهایم و امروز باید از آن بیاموزیم.
هشدار رئیس دانشکده هوش مصنوعی دانشگاه آزاد؛
سازمانهای سنتی با گسترش هوش مصنوعی به تدریج نیروی انسانی را از دست میدهند
رئیس دانشکده هوش مصنوعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز با اشاره به سرعت تحولات فناورانه در انقلاب صنعتی چهارم هشدار داد: سازمانهایی که دیرتر خود را با فناوریهای جدید مانند هوش مصنوعی تطبیق دهند، با چالشهای بزرگتری مواجه شده و به تدریج نقش نیروی انسانی در آنها کمرنگتر خواهد شد.
به گزارش روابطعمومی انجمن مدیریتکیفیت ایران، علی هارونآبادی در همایش تخصصی «حرکت از ایزو 9001 به ایزو 9004؛ از تضمین کیفیت به سمت موفقیت پایدار» با اشاره به سرعت تحولات فناورانه در جهان و لزوم تطبیق سازمانها با این تغییرات گفت: انقلاب چهارم صنعتی ماهیتی متفاوت دارد و مباحثی مانند هوش مصنوعی، کلاندادهها و یادگیری ماشین در آن پررنگ است.
وی با بیان اینکه در کشورهای توسعهیافته صنعت جهش قابل توجهی داشته است، افزود: فاصله تکنولوژیکی که امروز با گذشته داریم قابل مقایسه با دهههای پیش نیست. اگر در سطح سازمانی و ملی هوشیار نباشیم، چالشهای قابل توجهی پیش رو خواهیم داشت.
رئیس دانشکده هوش مصنوعی دانشگاه آزاد تهران مرکز با اشاره به حرکت جدی سازمانها در کشورهای توسعهیافته به سمت هوش مصنوعی و سیستمهای خودکار، اظهار داشت: در کشور ما نیز پیادهسازی سیستمهایی مانند ERP، CRM، اتوماسیون اداری و چتباتها در حال گسترش است و به تدریج نقش نیروی انسانی در حوزههای مختلف کمرنگتر خواهد شد.
هارونآبادی استانداردهای ایزو 9001 و ایزو 9004 را ابزاری برای ارتقای پایداری سازمانی دانست و گفت: در ایزو 9001 بر شناسایی شکافها و نقاط ضعف سازمان تأکید میشود، در حالی که ایزو 9004 بر پایداری و آیندهنگری متمرکز است. امروزه سازمانها باید از تمرکز صرف بر رضایت مشتری فراتر رفته و به تمام ذینفعان توجه کنند.
وی با ذکر مثالی از یک کارخانه هوشمند افزود: در نسل جدید، تنها تحلیل دادههای خط تولید کافی نیست. باید پرسید آیا این کارخانه در پنج سال آینده رقابتی خواهد بود؟ آیا نیروی انسانی انگیزه لازم را دارد؟ آیا فناوریهای آینده را میشناسیم و آیا خود را با آنها تطبیق خواهیم داد؟
رئیس دانشکده هوش مصنوعی دانشگاه آزاد تهران مرکز در پایان هشدار داد: اگر سازمانها با نگاه کلاسیک به مسائل فناورانه بنگرند و دیر اقدام به سازگاری با تغییرات کنند، متضرر خواهند شد. هرچه تطبیق دیرتر انجام شود، چالشها بزرگتر خواهد بود. امیدواریم سازمانهای ایرانی گامهای مؤثرتری در این مسیر بردارند و شتاب توسعه فناورانه افزایش یابد.
عضو هیأتمدیره انجمن مدیریت کیفیت ایران:
ایزو 9004 مسیر شفافی برای تحول سازمانی از «انطباق» به «تعالی» ترسیم میکند
عضو هیأت مدیره انجمن مدیریت کیفیت ایران گفت: ایزو 9001 بر بایدها و حداقل الزامات برای دستیابی به انطباق و بقای اولیه در بازار تمرکز دارد، در حالی که ایزو 9004 برای سازمانهایی طراحی شده که میخواهند فراتر از حداقلها حرکت کنند و به تعالی پایدار دست یابند.
به گزارش روابطعمومی انجمن مدیریتکیفیت ایران، دکتر نسرین وفایی در همایش تخصصی «حرکت از ایزو 9001 به ایزو 9004؛ از تضمین کیفیت به سمت موفقیت پایدار» با تأکید بر تفاوت ماهوی استانداردهای ایزو 9001 و ایزو 9004 گفت: ایزو 9001 بر بایدها و حداقل الزامات برای دستیابی به انطباق و بقای اولیه در بازار تمرکز دارد، در حالی که ایزو 9004 برای سازمانهایی طراحی شده که میخواهند فراتر از حداقلها حرکت کنند و به تعالی پایدار دست یابند.
وی در ادامه افزود: تمرکز ایزو 9004 بر چگونگی بهتر شدن است، نه صرفاً بر اینکه چه کاری باید انجام شود. این استاندارد بر توانمندسازی سیستمها برای نوآوری، خلق ارزش جدید و رشد متوازن همه ذینفعان استوار است، نه فقط رضایت مشتری.
مدیرعامل گروه کارشناسان ایران با اشاره به جایگاه این استاندارد در کنار مدلهای تعالی مانند EFQM یا مالکوم بالدریج گفت: مسیر تعالی قابل ممیزی به شیوه سنتی نیست. ایزو 9004 با هدف نظام مند کردن فرآیند رسیدن به کیفیت متعالی و ارائه یک نقشه راه گام به گام نگارش شده است. این استاندارد یک راهنمای مدیریت کیفیت برای دستیابی به موفقیت پایدار است.
وفایی پنج رکن اصلی در مدل مفهومی گسترشیافته ایزو 9004 را اینگونه برشمرد: هویت سازمانی (شامل مأموریت، چشمانداز، ارزشها و فرهنگ)، رهبری (در تمام سطوح سازمان)، چرخه اجرا (عملیات جاری)، چرخه تغییر (تحولات اساسی) و ارزیابی و تحلیل.
وی توضیح داد: چرخه ارزیابی و تحلیل، موتور محرک و حلقه اتصال بین چرخه اجرا و چرخه تغییر است. سازمانها با خودارزیابی دورهای و تحلیل شاخصهای کلیدی نقاط بهبود را شناسایی میکنند؛ برخی وارد چرخه عملیات و برخی دیگر که نیاز به تحول اساسی دارند، وارد چرخه تغییر میشوند.
عضو هیأت مدیره انجمن مدیریت کیفیت ایران در پایان با اشاره به طراحی مدل ارزیابی «سام» بر مبنای ایزو 9004 یادآور شد: داشتن صرفاً گواهینامه ایزو 9001 برای رسیدن به سطوح بالای تعالی کافی نیست. ایزو 9004 مسیر شفاف و دقیقی برای این گذار فراهم میکند تا سازمانها بتوانند فرآیند پیشرفت خود را مشاهده و مدیریت کنند.
هشدار نایبرئیس انجمن مدیریت کیفیت ایران درباره «جنگ کیفیت و نوآوری» و حذف تدریجی انسان از چرخه ارزشآفرینی
نایبرئیس انجمن مدیریت کیفیت ایران در سخنانی تأملبرانگیز نسبت به اوجگیری تضاد میان کیفیت و نوآوری و پیامدهای حذف انسان از این عرصه هشدار داد و گفت: به نظر من جنگ بین کیفیت و نوآوری در حال اوجگیری است و ما باید به عنوان متولیان کیفیت، این تغییرات را درک و ساماندهی کنیم.
به گزارش روابطعمومی انجمن مدیریتکیفیت ایران، دکترفرشید شکرخدایی در همایش تخصصی «حرکت از ایزو 9001 به ایزو 9004؛ از تضمین کیفیت به سمت موفقیت پایدار» گفت: ارزش پایدار از طریق برآورده کردن نیازهای مشتریان حاصل میشود.
وی به پیوند عمیق بین نوآوری و کیفیت پرداخت و افزود: وقتی تعریف کیفیت را بزرگتر در نظر میگیریم و آن را هر چیزی فرض میکنیم که مردم برای لذت بردن و کیفیت زندگی میخواهند، درمییابیم که نوآوری نیز بخشی از این انتظارات است.
شکرخدایی تصریح کرد: امروزه پیچیدگی خدمات، مفاهیم مدیریت کیفیت مانند کشف عدم انطباق یا اقدام اصلاحی را در کسبوکارهایی مانند دیجیکالا و اسنپ کاملاً دگرگون کرده و ماهیتی الگوریتمی و انسانیزدایی شده به آنها بخشیده است.
انسان در آستانه حذف؛ آخرین سنگرها در حال فروپاشی
نایبرئیس انجمن مدیریت کیفیت ایران با ابراز اعتقاد شخصی خود مبنی بر حذف تدریجی انسان از مباحث نوآوری و کیفیت، گفت: من شخصاً اعتقاد دارم که هم در مبحث نوآوری و هم در مبحث کیفیت، انسان در حال حذف شدن است و ماشین بهتر از انسان عمل خواهد کرد.
وی با اشاره به فروپاشی سنگرهای به ظاهر انحصاری انسان در حوزههایی مانند نقاشی، موسیقی، رمان و فیلمسازی، ادامه داد: آخرین سنگرهای بشر هم در حال فرو ریختن است. اکنون هزاران اثر هنری توسط هوش مصنوعی خلق میشود که گاهی از آثار انسان زیباتر و احساسیتر است.
آینده نزدیک: رباتهایی که ربات میسازند و تحقیقات بازار انسانی منسوخ میشود
شکرخدایی با پیشبینی آیندهای نزدیک گفت: این جنگ 10 سال آینده نیست. فکر میکنم در ده سال آینده، به سختی میتوان کار صنعتی یا خدماتی یافت که ماشین نتواند آن را حرفهایتر، بدون خستگی و با دقت بالاتر انجام دهد.
وی حتی روزهای پایانی تحقیقات بازار متکی به انسان را پیشبینی کرد و گفت: تحقیقات بازار هم آخرین روزهای خود را سپری میکند، زیرا ماشین با تحلیل کلان دادهها و الگوریتمها، بسیار بهتر و دقیقتر این کار را انجام خواهد داد. حتی مرحله طراحی الگوریتم نیز دارد از انحصار انسان خارج میشود.
بازگشت به فلسفه وجودی انسان
نایبرئیس انجمن مدیریت کیفیت ایران در بخش پایانی سخنان خود با طرح پرسشهای بنیادین، گفت: وقتی همه عوامل تولید از انسان گرفته شود و ماشین انجام دهد، بشر باید دوباره به خود بازگردد و پاسخ دهد که انسان چیست؟ از کجا آمده و هدفش چیست؟
شکرخدایی این سؤال را پایه و اساس طراحی سیستمها و روشهای آینده دانست و تأکید کرد: در انقلاب صنعتی پنجم که بر انسان متمرکز است، باید کیفیت زندگی انسان را در رأس هرم قرار داد و ارتقا داد.
دعوت به همگرایی و یادگیری ابزارهای جدید
نایبرئیس انجمن مدیریت کیفیت ایران در پایان با اشاره به نقش تاریخی مدیران کیفیت در ایجاد تغییرات بزرگ در سازمانها، از لزوم درک این تحولات و همکاری بینرشتهای خبر داد و گفت: ما باید دست به دست هم دهیم. متخصصان فناوری اطلاعات، کیفیت، انبارداری و سایر بخشها باید با هم برای خلق سازمانهای باکیفیت آینده فکر کنند.
شکرخدایی با بیان اینکه «احتمالاً ۱۵ تا ۲۰ سال دیگر، مدیر کیفیت ممکن است یک دستیار هوش مصنوعی باشد که بهتر از انسان عمل میکند»، بر لزوم همراهی و یادگیری ابزارهای هوش مصنوعی تأکید کرد و گفت: نباید ناامید شد، اما همه ما باید بیاموزیم که با ابزارهای هوش مصنوعی بیشتر و بیشتر کار کنیم، علیرغم اینکه شاید این آخرین سنگر ما باشد. امیدوارم آن هوش مصنوعیهایی که ساخته خواهند شد، حتی بهتر از ما با چالشها برخورد کنند.
تأکید رئیس کمیسیون حکمرانی اتاق تهران بر نقش کلیدی مراجع حکمرانی در بنگاههای اقتصادی
رئیس کمیسیون حکمرانی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران طی سخنانی بر اهمیت حیاتی «مرجع حکمران» در سازمانها و بنگاههای اقتصادی تأکید کرد.
به گزارش روابطعمومی انجمن مدیریتکیفیت ایران،دکتر حسن فروزان فرد در همایش تخصصی «حرکت از ایزو 9001 به ایزو 9004؛ از تضمین کیفیت به سمت موفقیت پایدار» با اشاره به تحولات جهانی در حوزه حکمرانی شرکتی، شکلگیری کمیته فنی ۳۰۹ سازمان بینالمللی استاندارد (ISO) در سال ۲۰۱۶ را نتیجهای از تحولات عرصه اداره شرکتها پس از رسواییهایی چون «حادثه روم» دانست که موجی بینالمللی برای اصلاح فضای عمومی اداره بنگاهها ایجاد کرد.
استاندارد ISO 37000؛ سنگبنای حکمرانی در سازمانها
وی استاندارد راهنمای ISO 37000 با عنوان «حکمرانی سازمانها» را اولین و پایهایترین استاندارد در این حوزه معرفی کرد که با هدف تبیین جایگاه، نقش و کارکرد مرجع حکمران (Governance Body) و اصول حکمرانی برای کلیه سازمانها، فارغ از اندازه و بخش (خصوصی، دولتی یا عمومی) تدوین شده است. به گفته وی، پس از آن، استانداردهای متعددی در ذیل این استاندارد اصلی تهیه شده و میشود تا اجزای نظام حکمرانی را شفاف کند.
کمیته فنی ۳۰۹؛ پیشرو در تولید محتوا
رئیس کمیسیون حکمرانی اتاق تهران، کمیته فنی ۳۰۹ ISO را به دلیل حجم محتوای قابل توجه و پرداختن به موضوعاتی چون مبارزه با فساد، مدیریت تعارض منافع، تحقیق و تفحص درونسازمانی و شاخصهای اثربخشی حکمرانی، کمیتهای پیشرو خواند که سال گذشته نیز به عنوان کمیته فنی برتر از سوی سازمان جهانی استاندارد انتخاب شد.
هشدار درباره بیتوجهی به سطح حکمرانی
فروزانفرد هشدار داد که توجه نکردن به استانداردهای حوزه حکمرانی و هوشیار نبودن صاحبان بنگاهها و مراجع حکمران، حتی با استقرار استانداردهای مدیریتی در سایر حوزهها (مانند سری استانداردهای ایزو ۹۰۰۰)، لزوماً تحولات پایداری را ایجاد نخواهد کرد. وی تأکید کرد که پایداری و اثربخشی واقعی، منوط به عملکرد صحیح هیئت مدیره (به عنوان مرجع حکمران یا نماینده صاحبان کسب و کار) در هدایت بنگاه است.
معرفی استانداردهای ملی ترجمهشده
وی در پایان سخنان خود از علاقهمندان دعوت کرد تا به مجموعه استانداردهای ملی سری «۳۷۰۰۰» مراجعه کنند و گفت: استانداردهای ISO 37000، ISO 37001، ISO 37002 و ISO 37004 تاکنون به عنوان استاندارد ملی ایران ترجمه و تصویب شدهاند. استاندارد ISO 37005 نیز آماده انتشار است و ISO 37008 به زودی به عنوان استاندارد ملی معرفی خواهد شد.
به گفته فروزانفرد، روند جهانی نشان میدهد توجه سازمان جهانی استاندارد از مدیران ارشد اجرایی، به سوی «مرجع حکمران» معطوف شده و این امر، اهمیت ویژه حوزه حکمرانی را بیش از پیش نشان میدهد.
جمعبندی نهایی گردهمایی
آنچه در مجموع مباحث این همایش برجسته شد، یک پیام روشن و مشترک بود: کیفیت در عصر جدید، دیگر یک ابزار کنترلی یا الزام بازار نیست، بلکه بنیان حکمرانی خوب، نوآوری مسئولانه و کیفیت زندگی انسان است.
ISO 9001، اگرچه همچنان بهعنوان نقطه شروع نظم و انطباق ضروری است، اما برای پاسخگویی به چالشهای امروز و فردای سازمانها کافی نیست. در مقابل، ISO 9004 بهعنوان یک چارچوب راهبردی، افق حرکت به سوی سازمانی یادگیرنده، متعادل، آیندهنگر و ذینفعمحور را ترسیم میکند.
سخنرانیها نشان دادند که موفقیت پایدار، تنها در سایه تلفیق اثربخشی، کارایی و پویایی، استقرار حکمرانی شفاف و پاسخگو، بهرهگیری هوشمندانه از فناوری و هوش مصنوعی و مهمتر از همه، نهادینه شدن وجدان کیفیت در انسان و سازمان امکانپذیر است. در این مسیر، کیفیت 5.0 و جامعه 5.0، انسان را نه رقیب فناوری، بلکه محور معنا، اخلاق و مسئولیتپذیری قرار میدهند.
این همایش تأکید کرد که آینده سازمانهای ایرانی، نه در تکثیر گواهینامهها، بلکه در تغییر نگرش مدیران، صاحبان کسبوکار و مراجع حکمران رقم میخورد؛ نگرشی که کیفیت را از محصول به سازمان، از سازمان به جامعه و از جامعه به کیفیت زندگی انسان پیوند میزند.
انجمن مدیریت کیفیت ایران با برگزاری این گردهمایی، گامی دیگر در مسیر ترویج این نگاه جامع و آیندهنگر برداشت و زمینه گفتوگوهای عمیقتر برای طراحی مسیر توسعه پایدار کشور را فراهم ساخت.
نظرات بسته شده است.