برگزاری گردهمایی آموزش ۴.۰ و نظام استاد–شاگردی؛ راهکاری برای انتقال پایدار دانش و کاهش شکاف مهارتی
گردهمایی «آموزش ۴.۰ و نظام استاد–شاگردی» در تاریخ اول آذرماه ۱۴۰۴ با همکاری گروه کارشناسان ایران و انجمن مدیریت کیفیت ایران در محل اتاق بازرگانی تهران برگزار شد.
این رویداد با حضور جمعی از اساتید دانشگاه، متخصصان منابع انسانی، مدیران ارشد سازمانها و فعالان حوزه کیفیت و آموزش، به بررسی یکی از چالشهای اساسی سازمانهای امروز پرداخت: شکاف فزاینده میان آموزش رسمی، دانش نظری و مهارتهای واقعی مورد نیاز سازمانها.
محور اصلی این گردهمایی، تبیین ضرورت گذار از آموزشهای سنتی به سمت الگوهای نوین مهارتمحور و معرفی «نظام استاد–شاگردی نوین» بهعنوان پاسخی عملی، بومی و پایدار به چالش ناترازی مهارت در سازمانها بود.
تبیین راهبردی آموزش ۴.۰ و ضرورت احیای نظام استاد–شاگردی
مهندس انتصاریان رییس انجمن مدیریت کیفیت ایران در سخنرانی آغازین خود، با نگاهی انتقادی اما واقعبینانه به نظام آموزشی کشور، ریشههای شکلگیری ایده «نظام استاد–شاگردی نوین» را تشریح کرد. وی این رویکرد را حاصل بیش از ۲۵ سال تأمل، تجربه و نقد مستمر نظام آموزش رسمی دانست.
او با تفکیک دو کارکرد اصلی آموزش—تربیت دانشمند و تأمین نیروی انسانی برای بازار کار—تأکید کرد که نظام آموزشی کشور در پاسخگویی به نیازهای مهارتی سازمانها ناکارآمد شده است. به گفته وی، تحولات ناشی از انقلاب صنعتی چهارم، هوش مصنوعی، دیجیتالیشدن و تغییرات نسلی، ضرورت یک انقلاب آموزشی را به یک واقعیت اجتنابناپذیر تبدیل کرده است.
مهندس انتصاریان با اشاره به مفهوم «جامعه 5.0»، خاطرنشان کرد که آیندهای پیشروی ماست که در آن:
- مهارت، جایگزین دانش ایستا میشود؛
- سرعت تغییرات از سرعت یادگیری پیشی میگیرد؛
- سازمانها بدون نظامهای یادگیری درونزا، تابآوری خود را از دست میدهند.
وی تأکید کرد که مدیریت، یک مهارت است نه صرفاً یک دانش نظری و نظام استاد–شاگردی میتواند با تکیه بر خودآموزی و همآموزی، سازمانها را به نهادهای یادگیرنده واقعی تبدیل کند.
به باور او، سازمان یادگیرنده نهتنها تشنه یادگیری، بلکه مشتاق یاددادن است.
در بخش پایانی سخنرانی، مهندس انتصاریان با اشاره به تجربه پایلوت این نظام در سازمان بنادر و دریانوردی، مسئله کلیدی جایگزینپروری و انتقال دانش ضمنی خبرگان را یکی از مهمترین دستاوردهای این مدل دانست و تأکید کرد که نظام استاد–شاگردی، یک «دانشگاه درونسازمانی مهارتمحور» برای آینده سازمانهاست.
دکتر خدایار ابیلی استاد دانشگاه و متخصص منابع انسانی
دکتر ابیلی در سخنرانی خود بر مفهوم «یادگیری ناب» تمرکز کرد و با انتقاد از آموزشهای کماثر و پرهزینه سازمانی، یادگیری اثربخش را شرط بقای سازمانها دانست.
به باور وی، سرمایهگذاریهای آموزشی بدون سنجش بازده واقعی، نهتنها ارزشآفرین نیست بلکه میتواند منجر به اتلاف منابع شود.
او تأکید کرد که سازمانهایی که یادگیری را بهصورت سیستماتیک و مبتنی بر نیازهای واقعی طراحی نمیکنند، مزیت رقابتی پایداری نخواهند داشت و نظام استاد–شاگردی را بستری مناسب برای پیوند یادگیری، تجربه و عملکرد دانست.
دکتر محمود شهرخی عضو هیئت علمی دانشگاه کردستان و رئیس هیئتمدیره گروه کارشناسان ایران
دکتر شهرخی با استفاده از مفهوم «زنجیره ارزش»، به جریان مغفولمانده مهارت در سازمانها اشاره کرد. وی مهارت را جریانی دانست که وارد سازمان میشود، در آن رشد میکند و در صورت مدیریتنشدن، از سازمان خارج میشود.
او هشدار داد که همانگونه که کشور با ناترازی انرژی و آب مواجه شده، ناترازی مهارت نیز در حال تبدیلشدن به یک بحران ملی است.
دکتر شهرخی نظام استاد–شاگردی را پاسخی راهبردی به این بحران دانست و تأکید کرد که این نظام با بهرهگیری از فناوریهای نوین، نسخهای بهروز و کاربردی از یک سنت کارآمد است.
وی همچنین به نقش هوش مصنوعی در ایجاد بحران هویت برای نظام آموزشی اشاره کرد و ضرورت بازتعریف نقش استاد، دانشگاه و آموزش سازمانی را یادآور شد.
خانم دکتر نسرین وفایی مدیرعامل گروه کارشناسان ایران
خانم دکتر وفایی در سخنرانی خود به معرفی پیشینه، فلسفه شکلگیری و مسیر تحول گروه کارشناسان ایران و آکادمی کارشناسان پرداخت. وی توضیح داد که گروه کارشناسان از سال ۱۳۷۸ با تمرکز بر مشاوره مدیریت و کیفیت فعالیت داشته و تاکنون بیش از ۷۰۰ پروژه در سازمانهای مختلف اجرا کرده است.
به گفته وی، مواجهه با انقلاب صنعتی چهارم و آموزش نسل چهارم، خود این مجموعه را نیز با چالش عدم اثربخشی مدلهای سنتی مشاوره و آموزش روبهرو کرده است. نتیجه این چالش، شکلگیری فلسفه نظام استاد–شاگردی و تأسیس آکادمی کارشناسان در سال ۱۴۰۰ بود.
دکتر وفایی تأکید کرد که:
- تمرکز این نظام بر حل مسائل واقعی سازمانها است، نه فروش دوره آموزشی؛
- آموزش باید پروژهمحور، مهارتمحور و متکی بر منتورینگ باشد؛
- هدف نهایی، تبدیل سازمان به نهادی خودآموز و مستقل در توسعه منابع انسانی است.
وی سه هدف اصلی نظام استاد–شاگردی را تضمین پایداری تحول سازمانی، پر کردن شکافهای مهارتی حیاتی و توسعه اکوسیستم متخصصان داخلی عنوان کرد.
مهندس اسلامی معاون سابق سازمان بنادر و دریانوردی
مهندس اسلامی با ارائه تجربیات عملی از سازمان بنادر، به ناکارآمدی آموزشهای سنتی و گواهیمحور اشاره کرد. وی با ذکر مثالهایی از مشاغل بسیار تخصصی و یونیک، بر اهمیت جایگزینپروری و انتقال دانش ضمنی تأکید کرد.
او با اشاره به نمونههای موفق جهانی مانند سیستم دوگانه آلمان، مدلهای شایستگیمحور انگلستان و برنامه Skills Future سنگاپور، نظام استاد–شاگردی را همسو با استانداردهای پیشرو جهانی دانست.
مهندس اسلامی تعهد مدیریتی و بومیسازی نظام را دو شرط اصلی موفقیت آن عنوان کرد و بر اهمیت استفاده از ظرفیتهای داخلی سازمانها در شرایط تحریم تأکید نمود.
زهراعباس نژاد کارشناس آکادمی گروه کارشناسان ایران
و پیام تصویری مهندس چشمجهان
خانم عباسنژاد به تشریح تجربه پایلوت نظام استاد–شاگردی در حوزه امور کانتینری سازمان بنادر پرداخت. وی اهداف پروژه را تربیت نیروی متخصص، ایجاد جریان پایدار انتقال دانش و بهروزرسانی مستمر مهارتها عنوان کرد.
در پیام ضبطشده مهندس چشمجهان، نظام استاد–شاگردی بهعنوان تدبیری برای انتقال تجربههای انباشته خبرگان به نسل آینده مدیران معرفی شد.
فرایند پروژه شامل ارزیابی زیرساختها، شناسایی نیازهای مهارتی، تربیت اساتید، طراحی مسیر یادگیری و اجرای آموزشهای خرد و کاربردی بود.
از مهمترین دستاوردهای پروژه میتوان به تربیت شبکهای از اساتید داخلی، تولید بیش از ۱۰۰ محتوای آموزشی و ایجاد بستر پایدار انتقال دانش اشاره کرد.
گردهمایی «آموزش ۴.۰ و نظام استاد–شاگردی» نشان داد که چالش مهارت، امروز به یکی از مسائل راهبردی سازمانها تبدیل شده است.
سخنرانان این رویداد بر این نکته اتفاقنظر داشتند که آموزشهای سنتی دیگر پاسخگوی پیچیدگیهای محیط کسبوکار نیست و سازمانها ناگزیرند به سمت مدلهای یادگیری درونزا، مهارتمحور و مبتنی بر تجربه حرکت کنند.
نظام استاد–شاگردی نوین، بهعنوان یک راهکار بومی، فناورانه و انسانمحور، میتواند:
- ناترازی مهارت را کاهش دهد؛
- انتقال دانش ضمنی را تضمین کند؛
- و سازمانها را به نهادهای یادگیرنده پایدار تبدیل کند.
این گردهمایی نقطه آغاز گفتوگویی جدی درباره آینده آموزش سازمانی در ایران بود؛ گفتوگویی که بیتردید ادامه آن، نقش تعیینکنندهای در کیفیت مدیریت و بهرهوری سازمانها خواهد داشت.
نظرات بسته شده است.