جایگاه نقش رقابت پذیری

فرزاد تقی زاده – مدیر توسعه مدیریت، منابع انسانی و تضمین کیفیت شرکت قطران کاوه

0

رقابت، به ویژه در بازارهای صنعتی موجب كاهش قیمت ها، ارائه كالا با خصوصیت و كیفیت های مختلف و بهبود دسترسی مصرف كنندگان به كالاها و خدمات می شود. از سوی دیگر، در اقتصاد جهانی كه به سرعت با امر جهانی شدن روبه رو است كشورهایی در بازار جهانی موفق خواهند شد كه در بازارهای داخلی خود توانسته باشند رقابت پذیری را تقویت كنند. در حقیقت بنگاه هایی كه از یك سیستم رقابتی قوی داخلی وارد بازار جهانی می شوند به دلیل ارائه كالاهای دارای قیمت های پایین و كیفیت مناسب كه از نتایج رقابت است، در بازار جهانی از شانس موفقیت بالایی برخوردارند.

شاخص رقابت پذیری یكی از معیارهای سنجش میزان قدرت اقتصادی یك كشور به شمار می رود. نظر به اهمیت این شاخص، مجمع جهانی اقتصاد نیز هر ساله گزارشی را با عنوان «رقابت پذیری جهانی» تهیه و منتشر می كند. در این گزارش رتبه كلی كشورها در كنار رتبه آنها در هر یك از مؤلفه های زیرمجموعه شاخص رقابت پذیری ذكر می گردد.
ماهیت شاخص رقابت پذیری جهانی
در گزارش رقابت پذیری جهانی، رقابت به عنوان مجموعه ای از نهادها، سیاست ها و عواملی كه سطوح بهره وری را در یك كشور تعیین می كنند تعریف شده است. همچنین رقابت به عنوان دنیای ایده آل اقتصاد دانان و شرط بهینه تخصیص منابع در اقتصاد شناخته می شود. رقابت در بازار محصول، موجب افزایش كارایی و بهره وری می شود و رشد بهره وری به خودی خود یكی از منابع رشد اقتصادی در كشورها به شمار می رود.

كشورهای مختلف برای اینكه بتوانند در عرصه جهانی به رقابت بپردازند و سطح بخش های مختلف اقتصادی خود را ارتقاء دهند باید از یك سری ویژگی ها برخوردار باشند. این ویژگی ها و خصوصیات در گزارش سال 2018 مجمع جهانی اقتصاد، 12 بُعد را شامل می شود.

این ابعاد در ذیل چهار دسته بندی كلی تر ارائه شده است. بدین ترتیب در گروه و دسته «محیط توانمندساز» نهادها، زیرساخت، انطباق پذیری فناوری اطلاعات و ارتباطات و ثبات اقتصاد كلان قرار دارد. بازار محصول، بازار نیروی كار، نظام مالی، اندازه بازار نیز در دسته «بازارها» جای دارد. گروه «سرمایه انسانی» شامل سلامت و مهارت ها می شود و پویایی كسب وكار، ظرفیت نوآوری در زیرمجموعه «اكوسیستم نوآوری» قرار می گیرد.

 

وضعیت ایران از نظر میزان رقابت پذیری اقتصاد
بر اساس این گزارش، ایران در ده مؤلفه شامل كیفیت نهادهای پژوهشی، تولید ناخالص داخلی (برابری قدرت خرید)، هزینه شروع كسب وكار، شاخص اتصال جاده، شاخص اتصال خطوط كشتیرانی، نشریات علمی، شاخص اتصال فرودگاه، كارایی خدمات قطار، متوسط سال های تحصیل مورد انتظار و اعطای اعتبار داخلی به بخش خصوصی رتبه بهتری كسب كرده است. همچنین ده مؤلفه ای كه بدترین وضعیت را دارند به ترتیب عبارتند از: تعرفه های تجاری، واردات، حكمرانی سهامداران، مشاركت زنان در نیروی كار، آزادی مطبوعات، شفافیت بودجه، استحكام مالی بانك ها، استحكام استانداردهای بازرسی وگزارش دهی، اتكا به مدیران حرفه ای و تأمین مالی بنگاه های كوچك و متوسط.

 

شاخص رقابت پذیری جهانی و سویه های اجتماعی فرهنگی آن
مقایسه ابعاد این شاخص با نمونه گزارش های سال های قبل نشان می دهد كه از سنجه ها و معیارهای صرف اقتصادی به سمت توجه جدی تر به لایه ها و زوایای اجتماعی و فرهنگی رقابت پذیری كسب و كارها گام هایی برداشته شده است. در گزارش جدید ویژگی های اجتماعی فرهنگی به طور مشخص تری دیده می شوند. در زیرمجموعه نهادها به سرمایه اجتماعی به عنوان یكی از مهمترین ابعاد یك اقتصاد قوی و رقابت پذیر اشاره شده است. سرمایه اجتماعی می تواند نقش بسیار مهمی در فعالیت های اقتصادی و رقابت پذیر كردن آن ایفا كند.
از نظر جامعه شناسی مفهوم سرمایه اجتماعی دو بعد اساسی و ضروری در كسب و كار و سایر ابعاد زندگی اجتماعی و اقتصادی، یعنی اعتماد و مشاركت اجتماعی را شامل می شود. بدون شك هر كسب و كاری برای رشد و توسعه و افزایش توان رقابت پذیری نیازمند مشاركت جدی نیروهای متخصص، كارآفرین و قابل اعتماد است. پیش شرط هر گونه مشاركتی اعتماد متقابل طرفین درگیر در یك فعالیت اقتصادی است. همچنین بالا بودن میزان مشاركت و اعتماد اجتماعی در جامعه نیز می تواند محیطی بهتر و سالم تر برای بنگاه های اقتصادی فراهم سازد.
در این گزارش به بنگاه های اقتصادی كوچك و متوسط اهمیت زیادی داده می شود. بیشتر این نوع بنگاه ها از ماهیتی خانوادگی برخوردارند. خانوادگی بودن آنها به خاطر اعتمادی است كه بین اعضای یك خانواده وجود دارد. حتی در مواردی مانند شركت های دانش بنیان كه به خاطر ضرورت برخورداری از انواع مهارت ها و تخصص ها، اكثراً غیر خانوادگی هستند اعتماد اجتماعی برای مشاركت در چنین شركت هایی از شروط لازم و ضروری به شمار می رود.
در این گزارش همچنین به موضوع امنیت، وزن خاصی داده شده است. امنیت، خود به ابعاد اجتماعی و عمومی قابل تقسیم است. به نظر می رسد در اینجا بیشتر امنیت عمومی مد نظر است. در این نوع امنیت به پیشگیری و كاهش میزان جرم و جنایت و انواع فعالیت های مجرمانه اهمیت داده می شود. در گزارش مجمع جهانی اقتصاد به طور مشخص به جرم سازمان یافته، نرخ قتل، شیوع تروریسم و اعتبار خدمات پلیس اشاره شده است.
همچنین، در ذیل نهادها به دو مقوله شفافیت و فساد توجه ویژه شده است. طبق نظر كارشناسان، شفافیت و مبارزه با فساد تنها از طریق تصویب قوانین و یا تشدید نظارت ها امكان پذیر نیست. مبارزه با فساد و عدم شفافیت باید از بسترهای اجتماعی و فرهنگی آن شروع شود و در كنار سایر اقدامات قانونی، قضایی و … به فرهنگ سازی در این زمینه اهمیت ویژه داده شود. تا زمانی كه مردم در روابط و تعاملات اجتماعی خود شفاف نباشند نمی توان انتظار داشت كه همین مردم وقتی در ادارات به عنوان، مدیر، كارمند و… مشغول به كار می شوند شفاف عمل كنند. شفافیت باید به یك مطالبه اجتماعی فرهنگی سراسری تبدیل شود.
در گزارش مجمع جهانی اقتصاد ركن و یا مؤلفه ای به نام مهارت ها وجود دارد. در این گروه به نیروی كار حال حاضر و نیروی كار در آینده پرداخته شده است. نیروی كار باید یك سری مهارت ها داشته باشد كه در اصطلاح جامعه شناختی سرمایه فرهنگی خوانده می شود. سرمایه فرهنگی افراد شامل تحصیلات و انواع مهارت هایی می شود كه فرد برای ارتقای جایگاه خود در سلسله مراتب طبقاتی جامعه به آن ها نیاز دارد. در واقع در صورتی كه در جامعه ای بیشتر افراد و به ویژه آنهایی كه در سن فعالیت اقتصادی قرار دارند دارای تحصیلات و سطوح مهارتی بالاتر باشند از یك طرف توان رقابتی شركت هایی كه از میان آنها نیروی كار خود را جذب می كنند افزایش می یابد و از طرف دیگر توان رقابت كل مجموعه اقتصاد كشور در مقابل سایر كشورها.
هرچند به موارد دیگر همچون تفكر انتقادی، فرهنگ كارآفرینی و غیره نیز كه دارای سویه های غالباً اجتماعی و فرهنگی هستند اشاره شده است اما یكی دیگر از مهمترین موضوعات اجتماعی كه ذیل عنوان شایسته سالاری آمده است نقش زنان در اقتصاد است. زنان نیمی از جمعیت كل كشور و به تبع آن نیمی از جمعیت فعال را تشكیل می دهند. نكته مهم اینكه، حضور اجتماعی زنان به ویژه در عرصه تحصیل و دانش و آمار بالای تحصیلكردان زن، یكی از وجوه مثبت كشور می تواند باشد. اما این امر درصورتی می تواند به افزایش توان رقابت پذیری اقتصاد منجر شود كه حضوری فعال در این عرصه داشته باشند. آمار بالای نرخ بیكاری زنان بیانگر ضعف اقتصاد كشور در این زمینه است.
به طور كل نمی توان همه ابعاد رقابت پذیری را به سویه های اجتماعی و فرهنگی آن فروكاست اما بدون شك فعالیت های اقتصادی در فرهنگ هر جامعه ای حك شده است. از این رو برای افزایش جایگاه كشور در رتبه بندی های جهانی و از جمله شاخص رقابت پذیری جهانی باید به ابعاد فرهنگی و اجتماعی فعالیت های اقتصادی اهمیت بیشتری بدهیم.

 

فرزاد تقی زاده – مدیر توسعه مدیریت، منابع انسانی و تضمین کیفیت شرکت قطران کاوه

منبع نشریه کیفیت و مدیریت

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.