تأکید امیر حیدری بر ضرورت ارتقای کیفیت خدمات درمانی و توجه به حقوق بیماران
امیر حیدری، دبیر انجمن مدیریت کیفیت ایران، در یادداشتی با عنوان «مطالبه کیفیت در خدمات درمانی» به بررسی ابعاد مختلف کیفیت در نظام سلامت و نقش آگاهی و مطالبهگری بیماران در ارتقای خدمات درمانی پرداخته است.
کیفیت خدمات درمانی یکی از مؤلفههای مهم در حفظ سلامت و ارتقای مطلوبیت زندگی افراد است. این کیفیت تنها به نتیجه یک عمل جراحی، دقت یک آزمایش یا موفقیت یک اقدام پزشکی محدود نمیشود، بلکه نحوه اطلاعرسانی به بیمار، شفافیت در ارائه اطلاعات، پاسخگویی به پرسشها و مشارکت بیمار در تصمیمگیریهای مرتبط با درمان را نیز در بر میگیرد.
بیمار پیش از آغاز فرآیند درمان حق دارد بداند چه اقدامی قرار است برای او انجام شود، چرا این روش درمانی پیشنهاد شده و هزینههای احتمالی آن چقدر است. همچنین باید از میزان پوشش بیمهای و سهمی که شخصاً باید پرداخت کند، اطلاع کافی داشته باشد. این موارد از جمله حقوقی است که در منشور حقوق بیمار در ایران نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
با این حال، در عمل ممکن است فاصلهای میان حقوق قانونی بیمار و تجربه واقعی او در مراکز درمانی وجود داشته باشد. توضیحات تخصصی و گاه دشوار پزشکان، محدودیت زمان ملاقات، مشخص نبودن مرجع پاسخگویی درباره تعهدات بیمهای و ابهام در برآورد هزینهها، از جمله مسائلی هستند که میتوانند تجربه بیمار را تحت تأثیر قرار دهند.
در خدمات درمانی برنامهریزیشده، مراکز درمانی میتوانند با ارائه برآوردی شفاف و قابل فهم از هزینهها، مشخص کردن خدمات پیشبینیشده و توضیح شرایطی که ممکن است موجب تغییر هزینه نهایی شود، از بروز ابهام جلوگیری کنند. همچنین ضروری است مشخص باشد بیمار برای دریافت پاسخ درباره هزینهها و پوشش بیمهای باید به کدام واحد مراجعه کند.
از سوی دیگر، تیم درمان باید اطمینان حاصل کند که بیمار توضیحات ارائهشده را بهدرستی درک کرده است. یکی از روشهای مؤثر در این زمینه، درخواست از بیمار برای بیان برداشت خود از توضیحات پزشک با زبان ساده است. این کار به معنای آزمودن بیمار نیست، بلکه فرصتی برای شناسایی ابهامات و تکمیل فرآیند اطلاعرسانی محسوب میشود.
مطالبهگری؛ بخشی از فرهنگ کیفیت در خدمات درمانی
آگاهی از حقوق بیمار و توانایی طرح پرسشهای درست، نقش مهمی در ارتقای کیفیت خدمات درمانی دارد. بیمار باید بتواند درباره ضرورت اقدام درمانی، گزینههای جایگزین، پیامدهای به تعویق انداختن درمان، هزینههای پیشبینیشده و میزان پوشش بیمهای سؤال کند و پاسخ روشن دریافت کند.
در صورت وجود ابهام یا اختلاف، نگهداری برآورد هزینه، رسیدها و صورتحسابها و پیگیری موضوع از طریق واحد رسیدگی به شکایات مرکز درمانی میتواند مؤثر باشد. همچنین سامانه ۱۹۰ وزارت بهداشت، یکی از مسیرهای قانونی برای ثبت و پیگیری شکایات مرتبط با خدمات درمانی است.
البته مسئولیت آگاهیبخشی و پاسخگویی صرفاً بر عهده بیمار نیست. همراه بیمار نیز با رضایت خود او میتواند در یادداشتبرداری و پیگیری اطلاعات کمککننده باشد. در مقابل، مراکز درمانی موظفاند پیش از دریافت امضا و آغاز فرآیند درمان، فرصت کافی برای طرح پرسشها و دریافت توضیحات لازم را در اختیار بیمار قرار دهند.
ضرورت تغییر نگرش مدیریتی در مراکز درمانی
یکی از نکات مهم در ارتقای کیفیت خدمات درمانی، توجه مدیران مراکز درمانی به فرآیندهای ارائه خدمت و شناسایی نقاط ضعف آنهاست. تکرار پرسشها و شکایات مشابه در بخش پذیرش، صندوق یا واحد رسیدگی به شکایات، میتواند نشانه وجود اشکال در فرآیندهای سازمانی باشد. بنابراین مدیران باید به جای پاسخگویی مقطعی به مشکلات، ریشه آنها را شناسایی و برای اصلاح فرآیندها اقدام کنند.
مراکز درمانی اگرچه ارائهدهندگان خدمات اجتماعی هستند، اما ماهیتی اقتصادی نیز دارند و برای بهبود کیفیت خدمات و افزایش بهرهوری باید تلاش کنند. همانگونه که در یک بنگاه صنعتی، دستیابی به محصول مطلوب نیازمند فرآیندهای مدیریتی و توجه به نیازهای مشتری است، در مراکز درمانی نیز کیفیت خدمات باید بر اساس نیازها و انتظارات دریافتکنندگان خدمت مورد توجه قرار گیرد.
از منظر تقاضای بازار نیز موفقیت مراکز درمانی به میزان مطلوبیت خدمات ارائهشده نزد بیماران وابسته است. بیمارانی که احساس کنند حقوق و خواستههای آنها نادیده گرفته میشود یا امکان مشارکت در تصمیمگیریهای مربوط به درمان خود را ندارند، ممکن است تمایل کمتری به مراجعه مجدد به آن مرکز داشته باشند.
در مقابل، مراکزی که از پرسشگری بیماران استقبال میکنند، پیش از آغاز درمان اطلاعات لازم را در اختیار آنها قرار میدهند و برای پاسخگویی شفاف و اصلاح فرآیندهای خود اهمیت قائل هستند، میتوانند اعتماد و رضایت بیشتری ایجاد کنند.
کیفیت از آگاهی و مشارکت آغاز میشود
در مجموع، ارتقای کیفیت خدمات درمانی مستلزم تغییر نگرش مدیریتی، توجه به حقوق بیماران، شفافیت در اطلاعرسانی و توسعه فرهنگ مطالبهگری در جامعه است.
بیمار نباید برای فهمیدن آنچه قرار است برایش انجام شود یا دلیل هزینهای که پرداخت میکند، میان واحدهای مختلف یک مرکز درمانی سرگردان بماند. یکی از نشانههای مهم کیفیت این است که بیمار بداند پرسش خود را از چه کسی مطرح کند، پاسخ روشن دریافت کند و امکان پیگیری درخواست خود را داشته باشد.
علم مدیریت کیفیت میکوشد چنین نگرشی را در حوزههای مختلف اقتصادی و اجتماعی نهادینه کند؛ چراکه کیفیت تنها مسئولیت تولیدکننده یا ارائهدهنده خدمت نیست، بلکه با شناخت نیازها، پاسخگویی به انتظارات و مشارکت آگاهانه دریافتکنندگان خدمت معنا پیدا میکند.
نظرات بسته شده است.