هوش مصنوعی، اشتغال و تحولات نقشهای شغلی

مهندس مردعلی کاکائی پژوهشگرمدیریت پروژه ، کارشناس رسمی استاندارد ومدیرکنترل کیفیت پروفیل صباح تهران

 

 

 

 

 

این مقاله به بررسی تأثیرات هوش مصنوعی [1](AI) بر پویایی اشتغال و نقش‌های شغلی وچشم‌انداز آینده کار در صنایع مختلف می‌پردازد. پیشینه قابلیت‌های دگرگون‌کننده فناوری‌های هوش مصنوعی، مانند یادگیری ماشینی[2] و پردازش زبان طبیعی[3] را که به سرعت در حال ادغام در عملیات روزمره کسب‌وکار هستند، برجسته می‌کند. روش‌های اتخاذ شده شامل بررسی ادبیات اخیر و مطالعات موردی است که هم چالش‌های جایگزینی شغل و هم فرصت‌های ایجاد و بهبود شغل را نشان می‌دهد. نتایج کلیدی نشان می‌دهد که اگرچه هوش مصنوعی ممکن است برخی مشاغل را جایگزین کند، اما نقش‌های جدیدی نیز ایجاد می‌کند و نیاز به بازآموزی مهارت‌های نیروی کار دارد. در نهایت، نتیجه‌گیری وتأکید می‌کند که درک تأثیر هوش مصنوعی برای ذینفعان بسیار مهم است تا استراتژی‌هایی را توسعه دهند که از فناوری بهره می‌برند و در عین حال از سازگاری کارگران با چشم‌انداز اشتغال در حال تغییر حمایت می‌کنند.

مقدمه

با ظهور هوش مصنوعی بی گمان بزرگترین تغییر شغلی در تاریخ بشر آغاز شده است،یش‌بینی‌ها متفاوت هستند، اما چندین منبع نشان می‌دهند که هوش مصنوعی می‌تواند تا سال ۲۰۵۰ بخش قابل توجهی از مشاغل را جایگزین کند. تخمین‌ها از ۲۰٪ تا ۵۰٪ متغیر است. برخی پیش‌بینی‌ها، مانند پیش‌بینی‌های مجمع جهانی اقتصاد، نشان می‌دهند که حدود ۳۰٪ از مشاغل موجود تا آن زمان می‌توانند بصورت خودکار انجام شوند. در مقابل در ده سال آینده، مشاغل مرتبط با رباتیک، امنیت سایبری، توسعه هوش مصنوعی و همکاری انسان و هوش مصنوعی، همگی با تقاضای بالایی مواجه خواهند بود و احتمالاً نقش‌های جدیدی در حوزه بهداشت و درمان ایجاد خواهد شد، مانند تحلیلگران داده، پزشکان تحت حمایت هوش مصنوعی و متخصصان اخلاق در این حوزه .البته  مهم است توجه داشته باشید که اینها صرفاً پیش‌بینی هستند و تأثیر واقعی به پیشرفت‌های فناوری، عوامل اقتصادی ، سازگاری اجتماعی و علاقمندی عمومی بستگی خواهد داشت .(شکل1)

شکل1– افزایش 507 درصدی علاقمندی مردم به استفاده از AI در عرض 1 سال ( آگوست2022 تا اگوست2023 )

         ظهور هوش مصنوعی

هوش مصنوعی حاصل تلاش‌هائی است که از اواسط قرن بیستم برای ایجاد ماشین‌هایی که بتوانند هوش انسانی را تقلید کنند، ظهور کرد و الگوریتم‌ها و مدل‌هایی را توسعه داد که ماشین‌ها را قادر به یادگیری، استدلال و حل مسائل می‌کند..هوش مصنوعی شامل فناوری‌های متنوعی از جمله یادگیری ماشینی، پردازش زبان طبیعی و رباتیک است. این فناوری‌ها ماشین‌ها را قادر می‌سازد تا وظایفی را انجام دهند که معمولاً به هوش انسانی نیاز دارند، مانند تصمیم‌گیری، حل مسئله و درک زبان. با پیچیده‌تر شدن سیستم‌های هوش مصنوعی، ادغام آنها در محیط کار تسریع شده و بر نحوه عملکرد مشاغل و نحوه انجام وظایف کارکنان تأثیر می‌گذارد.

پیشینه

  پیشرفت‌های اخیر(1950-2025) در هوش مصنوعی (AI) نشان‌دهنده‌ی یک گذار عمیق در نیروی کار است. فناوری‌های هوش مصنوعی، از جمله یادگیری ماشینی، اتوماسیون و پردازش زبان طبیعی، به تدریج نقش‌های شغلی سنتی و عملیات تجاری را تغییر می‌دهند. با پذیرش این نوآوری‌ها توسط شرکت‌ها، درک پیامدهای آنها برای اشتغال به طور فزاینده‌ای حیاتی می‌شود.

               هدف

این مطالعه با هدف بررسی تأثیر هوش مصنوعی بر روند اشتغال، با تمرکز بر چگونگی تغییر نقش‌های شغلی، ماهیت جابجایی شغلی و ایجاد فرصت‌های جدید در بازار کار انجام شده است.

           استدلال

با توجه به مجموعه تحقیقات موجود در مورد قابلیت‌های هوش مصنوعی و ادغام آن در بخش‌های مختلف، بررسی چگونگی تأثیر این تغییرات بر اشتغال ضروری است. مطالعات قبلی در درجه اول بر پیشرفت‌های فناوری بدون پرداختن کافی به عوامل انسانی دخیل در گذار نیروی کار متمرکز بوده‌اند. این تحقیق قصد دارد این شکاف را پر کند و بینش‌هایی در مورد سازگاری‌های لازم برای کارگران در یک چشم‌انداز مبتنی بر هوش مصنوعی ارائه دهد.

       مواد و روش‌ها

این مطالعه از یک روش تحقیق کیفی استفاده می‌کند، که عمدتاً از طریق بررسی ادبیات مقالات علمی، گزارش‌های صنعتی و مطالعات موردی  تأثیر هوش مصنوعی بر اشتغال ، انجام شده است. پایگاه‌های داده مرتبط برای یافتن اطلاعات منتشر شده که در مورد تغییرات شغلی، ظهور نقش‌های شغلی جدید و ضرورت بازآموزی مهارت نیروی کار بحث می‌کنند، جستجو شدند. این تجزیه و تحلیل شامل نمونه‌هایی از بخش‌های مختلف، مانند مراقبت‌های بهداشتی، تولید و خدمات مشتری، برای نشان دادن تأثیر چندوجهی هوش مصنوعی بر اشتغال است.

نتایج

                      شکل  2   – یک نمونه از مقایسه رفتار دو گروه از کارگران در برابر هوش مصنوعی

یافته‌ها تأثیر سه گانه هوش مصنوعی بر نیروی کار را نشان می‌دهد:

1تغییرات شغلی: برخی از نقش‌ها، به ویژه آن‌هایی که شامل وظایف روتین هستند، در معرض خطر خودکار شدن قرار دارند. به عنوان مثال، داده‌ها نشان می‌دهد که مشاغلی مانند وارد کردن داده‌ها و یاخدمات اولیه مشتری به دلیل پیاده‌سازی هوش مصنوعی کاهش یافته‌اند. به پیش بینی کارشناسان با  توسعه هوش مصنوعی احتمالاً برخی از مشاغل که در 20 سال آینده بیشتر در معرض خطر هستند عبارتند از:

بخش دفتری وخدمات (73٪)      رانندگان کامیون (62٪)                    روزنامه نگاران (60٪) کارگران کارخانه ها (60٪)    کشاورزان (50%)      مهندسان نرم افزار (50٪) وو…….

2ایجاد شغل و بهبود نقش: درکنار این تغییرات، هوش مصنوعی همچنین منجر به افزایش تقاضا برای دسته‌های شغلی جدید، مانند دانشمندان داده و متخصصان اخلاق هوش مصنوعی شده است. علاوه بر این، نقش‌های موجود در حال تغییر هستند. به عنوان مثال، نمایندگان خدمات مشتری اکنون بیشتر بر حل مسائل پیچیده تمرکز می‌کنند تا سوالات روتین. هوش مصنوعی می‌تواند کار انسان را تکمیل کند و به کارمندان اجازه دهد تا روی وظایف سطح بالاتر تمرکز کنند. به عنوان مثال، در مراقبت‌های بهداشتی، هوش مصنوعی می‌تواند داده‌های پزشکی را تجزیه و تحلیل کند و پزشکان را قادر سازد تا زمان بیشتری را به مراقبت از بیمار به جای وظایف اداری اختصاص دهند ( جدول 1  )

۳ نیازهای تجدید مهارت: برای حفظ رقابت، کارگران باید در برنامه‌های تجدید مهارت شرکت کنند که آنها را به مهارت‌های لازم برای کار در کنار فناوری‌های هوش مصنوعی مجهز می‌کند. بسیاری از سازمان‌ها در حال سرمایه‌گذاری در طرح‌های آموزشی برای حمایت از کارکنان خود در سازگاری با این تغییرات هستند. نیازهای مهارت‌آموزی برای توسعه هوش مصنوعی حول محور کمک به کارکنان فعلی برای سازگاری با نقش‌های جدید ایجاد شده توسط رشد هوش مصنوعی می‌چرخد. حوزه‌های کلیدی عبارتند از: (شکلهای 3و4 )

    مهارت‌های فنیدر چارچوب‌های هوش مصنوعی.( درصد نیاز 40تا50% )

مهارت‌های داده مانند بهبود قابلیت‌های مدیریت، پاکسازی و تفسیر داده‌ها.(20تا25 % )

   اخلاق و هوش مصنوعی مسئولانه: ماننددرک انصاف، کاهش سوگیری و حریم خصوصی برای تضمین استقرار اخلاقی هوش مصنوعی.(10تا15% )

دانش حوزه‌ای: ترکیب تخصص هوش مصنوعی با بینش‌های خاص صنعت (مراقبت‌های بهداشتی، تولید، امور مالی). .(10تا15% )

   ارتباطات و همکاری: توضیح مفاهیم هوش مصنوعی برای ذینفعان و کار در تیم‌های بین رشته‌ای. .(10تا15% )

   سازگاری و یادگیری مداوم: به‌روز ماندن با تغییرات سریع فناوری از طریق دوره‌ها، کارگاه‌ها و گواهینامه‌ها.(5تا10% )

   مهارت‌های نرم: خلاقیت، حل مسئله و تفکر انتقادی برای نوآوری و عیب‌یابی راه‌حل‌های هوش مصنوعی. .(10تا15% )

جدول  1  – مشاغل پیش بینی شده 10  سالآینده( 2035- 2025) با توسعه AI

نقش شغل	شرح شغل	رشد سالانه تخمینی	توضیحات
مهندس هوش مصنوعی/ماشین یادگیری[4]	توسعه مدل‌ها، الگوریتم‌ها و سیستم‌های هوش مصنوعی	30-40%	تقاضای بالا در بخش‌های مختلف
دانشمند و تحلیلگر داده[5]	تجزیه و تحلیل مجموعه داده های بزرگ برای اطلاع رسانی راه حل های هوش مصنوعی	20-30%	ضروری برای مدل آموزش و اعتبارسنجی
متخصص اخلاق و مروت هوش مصنوعی[6]	اطمینان از اینکه سیستم های هوش مصنوعی اخلاقی، بی طرفانه و شفاف هستند	15-25%	اهمیت روزافزون به دلیل نگرانی‌های نظارتی و اجتماعی
مهندس رباتیک[7]	ربات های مجهز به هوش مصنوعی را طراحی و نگهداری می کند	25-35%	کاربردی در تولید، مراقبت‌های بهداشتی، لجستیک
مدیر محصول هوش مصنوعی[8]	توسعه محصول مبتنی بر هوش مصنوعی را مدیریت می کند	20-30%	تخصص ترکیبی  فنی و تجاری
طراح تجربه کاربری هوش مصنوعی[9]	تعاملات هوش مصنوعی انسان محور را توسعه می دهد	20-30%	با تمرکز بر قابلیت استفاده و دسترسی
تحلیلگر داده های شناختی[10]	ادغام هوش مصنوعی و محاسبات شناختی برای تصمیم‌گیری	15-25%	استفاده کارآمد و موثر از منابع و توانمندی‌های هوش مصنوعی برای حل مسائل پیچیده است.

شکل 3– نمودار درصد نیاز به مهارتهای جدید آینده

شکل  4 -اثرات تخمینی هوش مصنوعی براقتصاد ونابرابری

درصد اثرات هوش مصنوعی در پارامترهای مختلف اقتصاد و کار ( براساس نمودار بالا ):  

1-افزایش بهره وری[11] 30%            2-ایجادشغل[12] 20%         3- قطب بندی دستمزدها[13] 25%       4-جابجائی کارگران[14] 15%                5-تبعیضات منطقه ای[15] 10%

 

بحث

نتایج نشان می‌دهد که اگرچه هوش مصنوعی از طریق اتوماسیون، تهدیدی برای برخی از نقش‌های شغلی محسوب می‌شود، اما همزمان فرصت‌های جدیدی ایجاد می‌کند و موقعیت‌های موجود را بهبود می‌بخشد. پیامدهای این یافته‌ها قابل توجه است؛ آنها نشان می‌دهند که کسب‌وکارها نه تنها باید در فناوری سرمایه‌گذاری کنند، بلکه توسعه نیروی کار را نیز در اولویت قرار دهند. ضرورت ملاحظات اخلاقی در استقرار هوش مصنوعی مورد تأکید قرار گرفته است، زیرا سازمان‌ها باید به سوگیری‌های موجود در الگوریتم‌ها رسیدگی کرده و شیوه‌های منصفانه را تضمین کنند. برای روشن تر شدن موضوع به تشریح 3مورد اساسی می پردازیم :

  خدمات مشتری: چت‌بات‌های[16] مجهز به هوش مصنوعی، سوالات روتین را به دست می‌گیرند و به نمایندگان انسانی اجازه می‌دهند تا به مسائل پیچیده‌تری رسیدگی کنند. این تغییر مستلزم آن است که متخصصان خدمات مشتری مهارت‌های حل مسئله و بین فردی خود را افزایش دهند.

 تولید: اتوماسیون در تولید ممکن است تعداد موقعیت‌های کار با دست را کاهش دهد، اما تقاضا برای  تکنسین‌ها را برای نگهداری و تعمیر سیستم‌های رباتیک افزایش می‌دهد.

          آینده کار  : با توسعه هوش مصنوعی  در محیطهای کاری موارد ذیل را خواهیم داشت

• محیط‌های کاری ترکیبی

هوش مصنوعی از طریق ابزارهای ارتباطی پیشرفته، کار و همکاری از راه دور را تسهیل می‌کند. محیط کار آینده ممکن است کار حضوری و از راه دور را با هم ترکیب کند و انعطاف‌پذیری و تعادل کار و زندگی را تقویت کند. کارمندان باید با فناوری‌های جدیدی که از مدل‌های کار ترکیبی پشتیبانی می‌کنند، سازگار شوند که منجر به تغییراتی در پویایی تیم و رویکردهای مدیریتی می‌شود.

• ملاحظات اخلاقی

با ادغام بیشتر هوش مصنوعی در محیط کار، ملاحظات اخلاقی پیرامون جابجایی شغلی، سوگیری در الگوریتم‌ها و حریم خصوصی کارگران به طور فزاینده‌ای اهمیت می‌یابد. سازمان‌ها باید شیوه‌های منصفانه و شفاف هوش مصنوعی را در اولویت قرار دهند تا این خطرات را کاهش داده و فرهنگ مثبت محل کار را تضمین کنند.

• یادگیری مادام‌العمر

سرعت بالای تغییرات فناوری، اهمیت یادگیری مادام‌العمر را برجسته می‌کند. کارگران برای حفظ ارتباط خود باید به‌طور مداوم مهارت‌های خود را به‌روز کنند. مؤسسات آموزشی و شرکت‌ها در حال همکاری برای ارائه برنامه‌های آموزشی هستند که بر تفکر انتقادی، خلاقیت و هوش هیجانی تأکید دارند – مهارت‌هایی که مکمل قابلیت‌های هوش مصنوعی هستند.

 

 

نتیجه‌گیری

هوش مصنوعی در حال تغییر چشم‌اندازهای اشتغال و نقش‌های شغلی است و چالش‌ها و فرصت‌هایی را ارائه می‌دهد. با درک این تغییرات و آماده شدن برای آنها، کسب‌وکارها می‌توانند از هوش مصنوعی برای افزایش بهره‌وری استفاده کنند و در عین حال از نیروی کار خود از طریق آموزش و توسعه حمایت کنند. آینده کار احتمالاً با همکاری بین انسان‌ها و ماشین‌ها تعریف خواهد شد و بر نیاز به سازگاری، ملاحظات اخلاقی و تعهد به یادگیری مادام‌العمر تأکید دارد.

این مطالعه رابطه پیچیده بین هوش مصنوعی و اشتغال را برجسته می‌کند. اگرچه هوش مصنوعی پتانسیل جایگزینی برخی مشاغل را دارد، اما باعث ایجاد شغل نیز می‌شود و ارتقای نقش‌های موجود را ضروری می‌سازد. سازمان‌ها و کارگران باید از طریق آموزش هدفمند مهارت‌های جدید و شیوه‌های اخلاقی هوش مصنوعی، برای این تغییرات آماده شوند. درک پیامدهای هوش مصنوعی بر اشتغال برای ذینفعانی که قصد دارند چشم‌انداز آینده کار را به طور مؤثر هدایت کنند، بسیار مهم است..

 منبع: نشریه کیفیت و مدیریت فصل بهار شماره 45

 

 

 

 

[1] Artificial Intelligence

[2] Machine Learning

[3] Natural Language Processing

[4] AI/Machine Learning Engineer

 

[5] Data scientist and analyst

[6] Expert in ethics and decency of AI

[7] Robotics Engineer

 

[8] AI Product Manager

 

[9] AI User Experience Designer

 

[10] Cognitive Data Analyst

 

4 Productivity Increase

5  Job Creation

6 Wage Polarization به معنای افزایش اختلافات درآمدی بین دسته‌های شغلی بالا و پایین است. این امر تحت تأثیر پیشرفت‌های  فناوری و تغییرات در بازار کار ایجاد می‌شود

7 Worker Displacement

8Regional Disparities     تفاوت‌ها و نابرابری‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در مناطق مختلف

 

_[13]

[14]

 

_[15]

[15]

[16]  Chatbot به برنامه‌های نرم‌افزاری اطلاق می‌شود که به طور خودکار با کاربران از طریق گفت‌وگو تعامل دارند و معمولاً در خدمات مشتری یا پلتفرم‌های ارتباطی مورد استفاده قرار می‌گیرند