سیده شکوفه دربندی، پژوهشگر ،محقق آماری و مدرس دانشگاه
بعد از پایان یافتن جنگ جهانی دوم و رونق اقتصادی در سطح جهانی، تجارت در عرصه های بین المللی به طرز چشمگیری گسترش یافت و اکثر کشورها این امکان را پیدا کردند تا بتوانند محصولات و تولیدات خود را به دورترین نقاط جهان صادر کنند. مسلما در این نوع تجارت، خریدار تا هنگام دریافت کالای سفارشی خود، نمی توانست از مطابقت ویژگی های کمیت و کیفیت کالا نسبت به آن چه در قرارداد فروش مشخص شده است اطمینان یابد؛ لذا شرکت هایی در سطح بین الملل در جهت رفع این مشکل پا به عرصه گذاشتند و با عنوان شرکت های بازرسی، با وظیفه بازوی فنی وارد کنندگان کالا در کنار آن ها به رونق تجارت در سطح جهانی کمک کردند.
به فرآیند نمونه برداری، آزمایش، اندازه گیری و تمامی امور انجام شده در مسیر تعیین کیفیت و کمیت کالا در دو فاز صادرات و واردات که توسط بازرس مورد تایید شرکت بازرسی و کیفیت انجام می شود، بازرسی کالا یا Inspection گفته می شود.
اخذ گواهی بازرسی کالا به وسیله وارد کننده، تضمینی بر صحت و سلامت کالای خریداری شده می تواند باشد.
خدمات کنترل کیفیت در یک شرکت یا کارخانه:
خدمات کنترل کیفیت شامل بازرسی و آزمایش در محل کارخانه با گزارش های دقیق برای اطمینان از مطابقت محصولات شما با مشخصات شما و مدیریت کیفیت محصول در زنجیره تأمین شما است. به طور کلی هدف کنترل کیفیت تامین یک سیستم موثر برای تمرکز تمام اقدامات یک شرکت یا کارخانه در جهت ایجاد ، حفظ و بهبود کیفیت محصول و انجام امور تولیدی ، توزیع و خدمات در اقتصادی ترین سطحی است که به رضایت مصرف کننده منجر شود.
کارشناسان کنترل کیفیت از طرف مشتریان از کارخانه ها، واحدهای تولیدی، آزمایشگاه های طرف قرارداد و در محل بارگیری کالا بازدید می کنند تا اطمینان حاصل نمایند که روند تولید و واردات محصولات مطابق با استانداردهای توافق شده قبل از خروج کالا از کارخانه به درستی صورت می گیرد.
به طور کلی در فرآیند کنترل و بازرسی کالا موارد زیر مورد بررسی قرار می گیرند:
- کیفیت : میزانی است که یک محصول انتظارات مصرف کننده خود را برآورده می سازد .مفهوم گسترده کیفیت را رضایت و خواست مصرف کننده تعیین می نماید، جامع بودن خصوصیات و مشخصات یک محصول یا خدمت که باعثمی شود درجه عالی بودن یک محصول یا یک خدمت نیازهای تعیین شده را برآورده نماید.
- کنترل : اعمال ضوابط یا راهنمایی ها در مورد کسی یا شیئی جهت اطمینان از کسب نتایج مورد نظر را کنترل می گویند.
- بازرسی : بازرسی را می توان کنترل های لازم جهت مقایسه تطابق محصول نسبت به نقشه ها ، مشخصه های فنی ، خواسته های تعیین شده ، و استانداردهای مطلوب بیان نمود. فعالیت هایی نظیر اندازه گیری ، آزمایش ،تست مشخصات محصول یا خدمت و مقایسه آن با خواسته های تعیین شده جهت تعیین تطابق دقت.
- نقص یا خرابی : پایان توانایی یک شئی در انجام عملکرد مطلوب
- تطابق : دلالت مثبت به اینکه محصول یا خدمت خواسته های مربوط به مشخصات قرار داد یا مقررات را رعایت کرده است.
- مشخصه : خصوصیتی از محصول که می تواند جهت تمایز بین اقلام به کار رود . این تمایزات هم کمی و هم کیفی هستند.
تفاوت بازرسی و کنترل کیفیت:
بازرسی مقایسه مشخصات با استانداردهای تعیین شده است . بازرسی یکی از مراحل کنترل کیفیت است و بستگی به سایر مراحل آن یعنی تعیین تعاریف و تفاسیر و روش ها دارد . بازرسی به نوبه خود اطلاعات لازم جهت استفاده دیگر مراحل کنترل کیفیت را فراهم می آورد . درحالیکه کنترل کیفیت با هر وظیفه ای که به بهبود کیفیت محصولات تولیدی کمک می کند ارتباط می یابد . به عبارت دیگر کنترل کیفیت کلیه وظایف یا فعالیت های لازم جهت تحقق اهداف کیفی شرکت را در بر می گیرد.
به طور کلی، انواع بازرسی کالا به چهار دسته زیر تقسیم می شود:
بازرسی زمان تولید (DPI)
این نوع بازرسی کالا در واقع همان بازرسی در زمان تولید می باشد که با هدف کسب اطمینان از کیفیت کالای تولید شده و تطبیق آن با استانداردهای لازم صورت می گیرد. هم چنین ممکن است در کالا مشکلاتی وجود داشته باشد که فقط در زمان تولید قابل تشخیص می باشند؛ به عنوان نمونه ممکن است در ساخت کالاهای پیچیده، بعضی از قطعات به وسیله پیمانکاران دیگر تامین شود که قاعدتا کیفیت هر یک از اجزا بر کیفیت نهایی محصول تاثیرگذار خواهد بود.
بازرسی های زمان تولید به عنوان یک معیار تضمین کیفیت مفید است؛ زیرا اطمینان حاصل می کند که کیفیت محصولات تولیدی همان کیفیتی است که شما به عنوان نمونه دریافت کرده اید. هم چنین به شما این امکان را می دهد تا قبل از پایان مراحل تولید، اصلاحات لازم را انجام دهید که می تواند در وقت و هزینه شما صرفه جویی کند. اگر نقص مشخص شده باشد، دانستن درصد محصولات نهایی دارای نقص نیز به شما اطمینان می دهد که قبل از این که برای شما ارسال شود، می توانید برای آن ها برنامه ریزی کنید.
بازرسی پیش از حمل (PSI)
یکی دیگر از انواع بازرسی کالا که به عنوان بازرسی تصادفی نهایی نیز شناخته می شود و
به صورت ظاهری و چشمی انجام می شود، بازرسی پیش از حمل است که
اطمینان حاصل می کند که تأمین کننده، محصولات شما را با توجه به مشخصات شما تولید کرده و
بسته به خواسته قرارداد خرید شما، آن ها را بسته بندی کرده است.
این کار بر اساس یک نمونه تصادفی از محصولات گرفته شده از محموله انجام می شود و به همین ترتیب، فقط در صورت تکمیل مراحل ساخت و حداقل بسته شدن ٪80 سفارش، این کار انجام می شود.
تهیه چک لیست بازرسی معمول PSI، شامل موارد زیر است:
- تأیید ایمنی و عملکرد محصولات تولیدی
- تأیید کیفیت محصولات و سازمان دهی هرگونه تعدیل قیمت
- تأیید این که سفارش با استانداردهای تعیین شده در قرارداد خرید تولید شده است
- بازرسی بسته بندی محصول، برچسب زدن و مارک های حمل و نقل
بزرگترین نقطه قوت بازرسی پیش از حمل این است که چون محصولات به عنوان یک نمونه تصادفی از سفارش گرفته می شوند، شما بدون نیاز به بازرسی از هر محصول، نمای دقیق سفارش را می گیرید. هم چنین، آزمایشات ایمنی و عملکردی که به عنوان بخشی از بازرسی پیش از حمل انجام می شود، به شناسایی محصولات معیوب کمک می کند؛ سپس می توانید از پرداخت آن ها خودداری کنید.
بازرسی قیمت
این نوع از انواع بازرسی کالا به هزینه خریدار با هدف جلوگیری از سوء استفاده از ارز ارزان قیمت یا وام های کم بهره و اغلب با دستور بانک و موسسه تأمین کننده مالی، جهت ارزیابی و بررسی قیمت واقعی کالا انجام می شود.
بازرسی اصالت فروشنده
به منظور کسب اطمینان از اصالت فروشنده و توانایی مالی و دانش فنی او در اجرای تعهدات قراردادی، بازرسی اصالت فروشنده صورت می گیرد که در حقیقت منبع یابی را برای خریدار آسان تر می سازد. البته این نکته را هم بدانید که طبق الزامات قانونی و قواعد بانک مرکزی، خریدار موظف است که حتما این بازرسی از انواع بازرسی کالا را انجام دهد.
بازرسی استاندارد اجباری
از مهم ترین و پیچیده ترین انواع بازرسی کالا، بازرسی استاندارد اجباری است. در حقیقت شرکت بازرسی به جانشینی سازمان استاندارد وارد عمل شده و در محل خروج کالا از بازار فروشنده، آن را مورد بازرسی قرار می دهد. این نوع از بازرسی باید در آزمایشگاه مجاز و تحت نظارت شرکت بازرسی انجام شود و بعد از آن گواهینامه انطباق برای کالا صادر خواهد شد. بازبینی کالاهای وارداتی در مبدأ تولید بر عهده شرکت های بازرسی می باشد. برای پذیرش و عقد قرارداد شرایطی را با متقاضی بازرسی تنظیم می کنند که به قرارداد بازرسی الحاق می شود و برای امضاکنندگان قرارداد تحمیل می شود. اگرچه این شرایط در نسخه چاپی فرم سفارش بازرسی قید می شود و در ظاهر پذیرش آن اجتناب ناپذیر است، ولیکن امکان تغییر و تعدیل برخی از شرایط و مواد آن برای متقاضیان وجود دارد.
مزایای بازرسی کالا
انواع بازرسی کالا اقداماتی پیشگیرانه برای کنترل کیفیت در هنگام تولید کالا و یا واردات آن، گام های اساسی در جهت بهبود رضایت مشتری و کاهش هزینه های بازگشت هستند.
- بهبود رضایت مشتری
رضایت مشتری سنگ بنای یک تجارت قوی است. این امر منجر به حفظ مشتری می شود که رسیدن به سود واقعی را در پی خواهد داشت. نرخ نگهداری ٪5 مشتری می تواند سود را تا ٪95 افزایش دهد.
همان طور که در اغلب سایت های فروش محصولات بازتاب قابل اعتماد رضایت مشتری “درجه ستاره” بالا برای محصولات است.
برای رسیدن به کیفیت مطلوب از نگاه مشتری، رتبه بندی ها و بررسی ها به موارد زیر مرتبط هستند:
- کیفیت محصول
- رضایت در زمان تحویل
- دقت محصول
خدمات بازرسی قبل از حمل و بارگیری بار می تواند کیفیت و دقت محصول را به موقع تأیید کند.
- کاهش هزینه های بازگشت محصول
جدا از آسیب احتمالی بازگشت کالا به اعتبار شرکت، اگر تشخیص پس از حمل رخ دهد، هزینه پولی محصول، بسته بندی یا کمبود برچسب به طور تصاعدی رشد می کند. متناوباً، اگر نقصی قبل از ارسال بار به خارج از کشور (بازرسی در مبدا) کشف شود، خطرات اعتباری و پولی به حداقل می رسد. از طرفی اگر شما متقاضی ورود یک کالا باشید فقط برای کالاهای سالم هزینه پرداخت خواهید کرد و اگر کمبود کالایی در هنگام PSI تشخیص داده شود، شرکت ها قدرت بیشتری برای تقاضای اصلاح محصول توسط کارخانه با هزینه کارخانه دارند.