مدیر کیفیت در عصر هوش مصنوعی؛ از کنترل فرایند تا حکمرانی تصمیم

ورود هوش مصنوعی به مدیریت کیفیت، تنها به معنای دیجیتالی‌شدن فرایندها یا خودکارسازی فعالیت‌های تکراری نیست؛ این تحول در حال تغییر نقش مدیر کیفیت از کنترل‌کننده فرایندها به یکی از بازیگران اصلی حکمرانی داده، الگوریتم و تصمیم در سازمان است.

مهندس سکوت
مدیرعامل شرکت پارس تیوان ماهان

 

اگر انقلاب صنعتی ماشین را جایگزین بخشی از توان فیزیکی انسان کرد، هوش مصنوعی در حال ورود به قلمرویی است که تا دیروز عمدتاً قلمرو ذهن انسان بود: دیدن، تحلیل کردن، پیش‌بینی کردن و پیشنهاد تصمیم. از این منظر، ورود AI به مدیریت کیفیت را نباید صرفاً دیجیتالی‌شدن چند فرایند یا خودکارسازی چند فعالیت دانست؛ این تحول، تعریف نقش مدیر کیفیت و حتی معنای کیفیت در سازمان را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

بخش قابل توجهی از کارهای امروز مدیر کیفیت، ماهیتی داده‌محور دارند و هوش مصنوعی می‌تواند آنها را با سرعت و مقیاسی بسیار فراتر از توان انسانی انجام دهد. پایش مستمر شاخص‌های کیفیت، تحلیل داده‌های تولید و خدمات، کشف الگوهای پنهان، شناسایی انحرافات، پیش‌بینی عدم انطباق، تحلیل شکایات مشتریان، ارزیابی ریسک، بررسی سوابق ممیزی و مستندات و پیشنهاد اقدامات اصلاحی، از جمله حوزه‌هایی هستند که می‌توانند به دستیاران هوشمند سپرده شوند.

اما نقطه تحول‌آفرین جایی است که AI از گزارش‌دهنده به پیش‌بینی‌کننده تبدیل می‌شود.

در الگوی سنتی، سازمان ابتدا با مسئله مواجه می‌شود، سپس علت را جست‌وجو و برای اصلاح آن اقدام می‌کند. در سازمان هوشمند، هدف این است که پیش از آنکه مسئله به بحران تبدیل شود، نشانه‌های آن دیده شود. این تغییر، مدیریت کیفیت را از یک کارکرد عمدتاً واکنشی به یک قابلیت پیش‌نگر تبدیل می‌کند.

با این حال، نباید در توانایی AI یک خطای مفهومی مرتکب شویم: توانایی تحلیل، معادل توانایی قضاوت نیست.

هوش مصنوعی می‌تواند بر اساس داده‌های موجود بگوید کدام فرایند در معرض ریسک بیشتری است؛ اما نمی‌تواند به‌تنهایی تعیین کند سازمان چه میزان ریسک را باید بپذیرد. می‌تواند چند گزینه برای حل مسئله پیشنهاد دهد، اما انتخاب میان کیفیت، هزینه، سرعت، ایمنی، رضایت مشتری و منافع سایر ذی‌نفعان، تصمیمی صرفاً محاسباتی نیست. اینجا پای تجربه، ارزش‌ها، زمینه کسب‌وکار، اخلاق و مسئولیت‌پذیری انسانی به میان می‌آید.

به همین دلیل، آینده مدیریت کیفیت نه در حذف مدیر کیفیت، بلکه در ارتقای جایگاه اوست.

مدیر کیفیت آینده کمتر وقت خود را صرف جمع‌آوری اطلاعات، تهیه گزارش و کنترل‌های تکراری خواهد کرد و بیشتر درگیر پرسش‌های بنیادی‌تری خواهد شد: آیا تصمیمی که سازمان می‌گیرد واقعاً تصمیم درستی است؟ آیا داده‌ای که بر اساس آن تصمیم می‌گیریم قابل اعتماد است؟ آیا الگوریتم دچار سوگیری نیست؟ آیا می‌توان منطق تصمیم را توضیح داد؟ اگر AI اشتباه کند، چه کسی مسئول است؟ و آیا سازمان برای اعتماد مشتری و جامعه به تصمیم‌های ماشینی آمادگی دارد؟

در چنین شرایطی، حوزه مدیریت کیفیت یک قلمرو تازه نیز پیدا خواهد کرد: «کیفیت خودِ هوش مصنوعی». کیفیت داده، کیفیت مدل، قابلیت توضیح‌پذیری، پایداری عملکرد، کنترل سوگیری، امنیت، قابلیت ممیزی و کیفیت تصمیم‌های مبتنی بر AI، به‌تدریج به بخشی از دستورکار مدیران کیفیت تبدیل خواهد شد.

بنابراین، مدیر کیفیت آینده فقط نگهبان کیفیت محصول و فرایند نیست؛ او باید نگهبان اعتماد سازمان به داده، الگوریتم و تصمیم نیز باشد.

در نهایت، رقابت آینده میان «مدیر کیفیت» و «هوش مصنوعی» نیست. سازمان‌های موفق، آنهایی خواهند بود که میان این دو یک تقسیم کار هوشمندانه ایجاد کنند: ماشین برای آنچه در آن بهتر است ــ پردازش، مقایسه، کشف الگو و پیش‌بینی ــ و انسان برای آنچه هنوز و شاید همیشه در آن مسئول‌تر است ــ قضاوت، معنا دادن، انتخاب و پاسخ‌گویی.

اگر قرار باشد یک جمله آینده این حرفه را توصیف کند، شاید این باشد:

«هوش مصنوعی می‌تواند کیفیت را اندازه‌گیری کند، آن را پیش‌بینی کند و حتی برای بهبودش پیشنهاد بدهد؛ اما اینکه چه چیزی شایسته کیفیت است و در برابر پیامدهای آن چه کسی پاسخ‌گوست، همچنان یک پرسش انسانی است.»

نظرات بسته شده است.